Kilkanaście kilometrów na południe od Warszawy, w okolicach Karczewa, kryje się jeden z najbardziej klimatycznych zakątków Mazowieckiego Parku Krajobrazowego. Rezerwat Przyrody Na Torfach im. Janusza Kozłowskiego to przede wszystkim malownicze jeziorko otoczone bagiennymi lasami i torfowiskami. Miejsce, gdzie przyroda odzyskała teren po dawnej eksploatacji torfu, tworząc unikalny ekosystem pełen życia.
Trudno uwierzyć, że to siedmiohektarowe jeziorko z licznymi wyspami i półwyspami nie jest dziełem natury, ale efektem wydobywania torfu na początku XX wieku. Torf transportowano wtedy kolejką konną aż do stacji w Otwocku. Gdy eksploatację zakończono, woda ze źródeł bijących przy północnym brzegu zaczęła zalewać wyrobisko, tworząc zbiornik, który dziś wygląda jak zupełnie naturalny element krajobrazu.
- malownicze jeziorko z naturalnymi źródłami
- unikalny ekosystem torfowisk
- bogata fauna i flora
- ścieżka dydaktyczna 'Łabędzim Szlakiem'
- możliwość spotkania rzadkich gatunków zwierząt
Fragment Bagna Całowanie pod ochroną
Rezerwat powstał w 1977 roku i zajmuje nieco ponad 21 hektarów. To najdalej wysunięty na północ fragment wielkiego Bagna Całowanie, którego większość osuszono w przeszłości na łąki i pastwiska. Ten kawałek udało się ocalić i objąć ochroną jako rezerwat typu faunistycznego – co oznacza, że priorytetem jest tutaj ochrona zwierząt.
Teren wchodzi w skład obszaru Natura 2000 „Bagno Całowanie”, zarówno jako obszar specjalnej ochrony ptaków, jak i specjalny obszar ochrony siedlisk. W 2013 roku rezerwat otrzymał imię Janusza Kozłowskiego, odkrywcy i badacza tego terenu.
Jezioro zasilają naturalne źródła wybijające z dna przy północnym brzegu – to one utrzymują stały poziom wody i tworzą wyjątkowy mikroklimat tego miejsca.
Co można tu zobaczyć – fauna i flora rezerwatu
Różnorodność biologiczna to największy atut tego miejsca. Na stosunkowo niewielkim obszarze rośnie około 150 gatunków roślin. Dominują brzoza brodawkowata, olsza czarna i topola osika, a w głębi lasu sosna pospolita i świerk. W runie leśnym można natknąć się na konwalię majową, czermień błotną czy goździka kropkowanego.
Ale to zwierzęta są tutaj prawdziwymi gwiazdami. Rezerwat stanowi ostoję dla jeża, kuny leśnej, ryjówki aksamitnej czy rzęsorka rzecznego. Z ptaków można spotkać puszczyka, dudka, muchówkę małą czy dzięcioła czarnego. Nad wodą krążą łabędzie i kaczki – te ostatnie chętnie podpływają do pomostu widokowego, choć dokarmianie ich chlebem jest zabronione i szkodliwe dla ptaków.
Wśród gadów żyje tu żmija zygzakowata, padalec zwyczajny i gniewosz plamisty. Kilkakrotnie obserwowano również żółwia błotnego – gatunek zagrożony wyginięciem w Polsce. Nie brakuje też płazów, więc podczas spaceru wokół jeziorka można spodziewać się nieoczekiwanych spotkań z żabami.
Ścieżka dydaktyczna Łabędzim Szlakiem
Rezerwat jest generalnie zamknięty dla ruchu turystycznego, ale wyznaczono specjalne trasy, którymi można go zwiedzać. Najbardziej popularna to ścieżka dydaktyczna „Łabędzim Szlakiem”, która prowadzi wokół jeziorka i kończy się przy drewnianym pomoście widokowym.
Start znajduje się przy Bazie Torfy – ponad stuletniej leśniczówce, w której mieści się ośrodek edukacji ekologicznej. Budynek powstał w 1905 roku i od 1995 roku prowadzona jest w nim działalność edukacyjna. Wewnątrz czeka niewielka, ale ciekawa ekspozycja przyrodnicza prezentująca siedliska i gatunki fauny występujące w Mazowieckim Parku Krajobrazowym.
Sama trasa wokół jeziorka nie jest wymagająca, ale warto założyć porządne, zakryte buty. Ścieżka miejscami prowadzi przez podmokłe tereny, trzeba omijać gałęzie i przechodzić przez małe odpływy jeziora. To nie jest spacer asfaltem – tu czuje się, że jest się w sercu dzikiej przyrody.
Wzdłuż ścieżki ustawiono liczne tablice informacyjne z ciekawostkami o lokalnej przyrodzie – warto zatrzymać się przy nich na chwilę, zwłaszcza gdy idzie się z dziećmi.
Dla kogo jest ten rezerwat
To miejsce sprawdzi się świetnie dla rodzin z dziećmi – dzieci uwielbiają obserwować kaczki i łabędzie, szukać śladów bobrów czy odkrywać małe wysepki na jeziorze. Ścieżka nie jest trudna, więc nawet młodsi turyści dadzą radę ją przejść.
Miłośnicy ptaków i fotografowie przyrody również znajdą tu wiele do roboty. Różne pory roku pokazują zupełnie inne oblicze rezerwatu – wiosną wszystko budzi się do życia, latem panuje gęsta zieleń, jesienią kolory robią wrażenie, a zimą można zobaczyć ptaki wodne, które zostają tu na zimowanie.
Miejsce jest też popularne wśród mieszkańców okolicznych miejscowości – Otwocka, Karczewa czy Józefowa – którzy przyjeżdżają tu na weekendowe spacery lub popołudniowy relaks po pracy. W tygodniu przy dobrej pogodzie nie ma tłumów, w weekendy bywa nieco bardziej ruchliwie, ale nigdy nie jest tu zatłoczenie jak w popularnych parkach miejskich.
Jak się tu dostać i gdzie zaparkować
Dojazd do rezerwatu jest prosty. Samochodem można dojechać drogą gruntową z Otwocka lub Karczewa. Najłatwiej wpisać w nawigację „Baza Torfy Karczew” lub „Rezerwat Na Torfach”. Od strony Otwocka jedzie się ulicą Andriollego w kierunku miejscowości Czerwona Droga, a stamtąd zostaje niecałe pół kilometra do rezerwatu.
Parking znajduje się przy Bazie Edukacyjnej Torfy i jest bezpłatny. To leśny parking, więc nic luksusowego, ale miejsca zazwyczaj wystarcza. Od parkingu do jeziorka prowadzi szeroka leśna ścieżka, którą regularnie uczęszczają zarówno mieszkańcy okolicy, jak i przyjezdni.
Można też dotrzeć szlakami turystycznymi – czarnym i niebieskim – ze stacji kolejowej w Otwocku. To opcja dla tych, którzy lubią łączyć spacery z wędrówkami po okolicy. Warto zabrać rower – w okolicy jest wiele fajnych ścieżek rowerowych prowadzących przez Mazowiecki Park Krajobrazowy.
Informacje praktyczne – co warto wiedzieć przed wizytą
Wstęp do rezerwatu jest bezpłatny – można tu przyjść o każdej porze dnia. Ścieżki są ogólnodostępne i nieograniczone godzinami otwarcia. Baza Edukacyjna Torfy z ekspozycją przyrodniczą jest otwarta od poniedziałku do piątku, ale niestety nie w weekendy, co może być pewnym utrudnieniem dla turystów weekendowych.
Na spacer wokół jeziorka warto przeznaczyć około godziny, choć można zostać dłużej, jeśli chce się poobserwować ptaki czy po prostu posiedzieć w ciszy. Niestety, nie ma tu ławeczek bezpośrednio przy jeziorze – jest pomost widokowy, ale brakuje miejsca do dłuższego odpoczynku z widokiem na wodę.
Pamiętaj, żeby zabrać wodę i przekąski – na miejscu nie ma żadnych barów, knajpek ani sklepików. Najbliższe punkty gastronomiczne i sklepy znajdziesz w Otwocku, Karczewie lub Józefowie.
Warto wiedzieć, że próba obejścia jeziorka zupełnie dookoła, tuż przy jego brzegu, może być wyzwaniem – cieki wodne i podmokłe tereny sprawiają, że nie wszędzie da się przejść. Lepiej trzymać się wyznaczonych ścieżek.
W okolicy rezerwatu można zobaczyć także inne ciekawe miejsca – bunkry z czasów II wojny światowej, wydmę śródlądową czy inne zalewiska będące częścią Mazowieckiego Parku Krajobrazowego.
Rezerwat Przyrody Na Torfach to miejsce, które pokazuje, jak przyroda potrafi odzyskać teren po działalności człowieka i stworzyć coś pięknego. Dawne wyrobisko torfowe dziś tętni życiem, a spacer wokół jeziorka daje chwilę wytchnienia od miejskiego zgiełku. Blisko Warszawy, łatwo dostępne, a jednocześnie dające poczucie obcowania z dziką przyrodą.