Kościół św. Wita w Karczewie to barokowa świątynia z pierwszej połowy XVIII wieku, która wyróżnia się na tle innych mazowieckich kościołów. Pofalowana fasada i nietypowy styl architektoniczny sprawiają, że trudno przejść obok obojętnie. To miejsce z historią pełną dramatycznych zwrotów – od pożarów po wojenne zniszczenia – które jednak przetrwało i zachowało swój unikalny charakter.
- niepowtarzalna barokowa architektura
- bogata historia i dramatyczne losy
- oryginalna złocona ambona w kształcie łodzi
- lokalnie czczony obraz Matki Bożej Karczewskiej
- piękne ołtarze i dzieła sztuki
Barokowa perełka w stylu piemonckim
Świątynia powstała w latach 1732-1737 z inicjatywy marszałka wielkiego koronnego Franciszka Bielińskiego. Projekt przypisywany jest Jakubowi Fontanie, choć niektóre źródła wskazują również na Karola Antoniego Baya. Niezależnie od tego, kto dokładnie stoi za projektem, efekt robi wrażenie – to jeden z nielicznych przykładów baroku piemonckiego w tej części Polski.
Styl inspirowany twórczością Guarino Guariniego, architekta z Piemontu, oraz wpływami czeskimi sprawia, że kościół nie ma sobie równych w architekturze sakralnej Warszawy i okolic. Dynamiczna, plastyczna fasada z bogatymi zdobieniami od razu przyciąga wzrok. To nie jest typowy mazowiecki kościół – widać tu wpływy z daleka, co czyni go architektoniczną osobliwością regionu.
Konsekracja świątyni odbyła się już w 1733 roku, a dokonał jej biskup płocki Andrzej Załuski – jeszcze zanim budowa została w pełni ukończona.
Historia pełna dramatycznych zwrotów
Kościół nie miał łatwego życia. W 1865 roku strawił go wielki pożar miasta, który zniszczył znaczną część budowli. Odbudowa zawdzięczana jest staraniom rodu Kurtzów, którzy wzięli na siebie ciężar przywrócenia świątyni do życia.
Kolejna wielka zmiana nastąpiła na początku XX wieku. W latach 1910-1913 kościół został znacznie rozbudowany według projektu Hugona Kudera. Dobudowano transept, dwie kaplice od strony zachodniej oraz prezbiterium z zakrystią. Ta rozbudowa nadała świątyni obecny kształt trójnawowej bazyliki. W 1915 roku kardynał Aleksander Kakowski dokonał ponownej konsekracji.
Druga wojna światowa również nie oszczędziła budowli – w 1944 roku kościół został uszkodzony. Na szczęście udało się go odbudować, przywracając dawny wygląd. Dziś można podziwiać efekty tych wszystkich przekształceń i remontów, które składają się na wielowarstwową historię miejsca.
Co zobaczysz we wnętrzu
Wnętrze kościoła zachowało wiele elementów barokowego wystroju, które przetrwały wszystkie zawieruchy dziejowe. W prezbiterium, w ołtarzu głównym, umieszczony jest obraz Matki Bożej Karczewskiej – lokalnie czczony wizerunek, który stanowi duchowe centrum świątyni. Po obu stronach znajdują się obrazy czterech Ewangelistów.
Prawdziwą osobliwością jest złocona ambona w kształcie łodzi, bogato zdobiona motywami rybackimi. To nawiązanie do apostołów-rybaków i symboliki ewangelicznej, wykonane z wielką dbałością o detale. Nie każdy kościół może się pochwalić tak oryginalnym elementem wyposażenia.
Na ścianach bocznych znajdują się ołtarze Przemienienia Pańskiego i Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Warto zwrócić uwagę na dzieła Michała Elwiro Andriollego – w kościele można zobaczyć jego obrazy, między innymi „Św. Kazimierz Królewicz” oraz „Chrystus w grobie”.
W kościele zachował się dziecięcy nagrobek Piotra Mikołaja Karczewskiego z 1601 roku oraz renesansowa tablica upamiętniająca mieszczanina Melchiora Walbacha – świadectwa dawnych pokoleń parafian.
Architektura, która się wyróżnia
Kościół św. Wita to trójnawowa bazylika z kaplicami bocznymi przy prezbiterium. Dachy są kryte blachą – nad korpusem nawowym dwuspadowe, nad pozostałymi partiami wielospadowe lub pulpitowe. Szczególnie interesująco prezentuje się kaplica dobudowana od północnej strony nawy, zwieńczona kopułą z latarnią. To rozwiązanie przypomina renesansowe kaplice kopułowe i dodaje całości dodatkowego charakteru.
Fasada to prawdziwy pokaz barokowej dynamiki – plastyczna, bogato zdobiona, z falującymi liniami typowymi dla stylu piemonckiego. Warto obejść kościół dookoła, żeby docenić różnorodność form architektonicznych powstałych w wyniku kolejnych rozbudów.
Dla kogo to miejsce
Kościół zainteresuje przede wszystkim miłośników architektury sakralnej i historii. To nie jest typowa atrakcja turystyczna z przewodnikami i biletami – to żywa parafia, gdzie odbywają się regularne nabożeństwa. Można jednak wejść do środka poza mszami i spokojnie obejrzeć wnętrze.
Rodziny z dziećmi mogą połączyć wizytę z przechadzką po Karczewie – miasto leży nad Wisłą i ma swój specyficzny klimat małomiasteczkowy. Dla fotografów fasada kościoła to wdzięczny temat, szczególnie w odpowiednim świetle.
Osoby zainteresowane sztuką sakralną docenią detale wyposażenia – od ambony po obrazy Andriollego. Nie trzeba być ekspertem, żeby zauważyć, że to miejsce ma w sobie coś wyjątkowego.
Praktyczne informacje
Kościół św. Wita znajduje się przy ulicy Ks. Władysława Żaboklickiego 12 w Karczewie. Jako czynna parafia jest otwarty dla wiernych podczas mszy świętych oraz w godzinach, gdy można zwiedzać wnętrze – najlepiej sprawdzić aktualne godziny otwarcia na stronie parafii parafiakarczew.pl lub zadzwonić pod numer 22 780 65 19.
Wstęp do kościoła jest bezpłatny, choć warto pamiętać o odpowiednim zachowaniu – to miejsce kultu religijnego. Na zwiedzanie samego wnętrza wystarczy 20-30 minut, ale jeśli ktoś chce spokojnie obejrzeć wszystkie detale i poczytać o historii, może poświęcić tu spokojnie godzinę.
Dojazd z Warszawy jest prosty – Karczew leży około 30 km na południowy wschód od stolicy. Można dojechać samochodem (trasa S17 w kierunku Lublina, zjazd na Karczew) lub autobusem komunikacji miejskiej. W okolicy kościoła znajduje się parking, co ułatwia sprawę przyjezdnym.
Warto połączyć wizytę z przechadzką po Karczewie i okolicy – miasto ma swoją historię związaną z handlem wiślanym, a w pobliżu znajduje się cmentarz parafialny, który również kryje ciekawe nagrobki. Jeśli ktoś planuje dłuższy wypad, można stąd pojechać do pobliskiego Otwocka czy nad Wisłę.