Kilkaset metrów od granicy Warszawy, w niewielkiej miejscowości Emów, nad brzegiem rzeczki Mieni rośnie dąb, który spokojnie mógłby pamiętać czasy Jana III Sobieskiego. Bartek Mazowiecki to jeden z największych dębów na Mazowszu – prawie sześć metrów obwodu pnia, dwadzieścia pięć metrów wysokości i korona rozpostarta na ponad dwadzieścia siedem metrów. Warto wybrać się do niego nie tylko dla samego drzewa, ale też dla spaceru malowniczą ścieżką wzdłuż rzeki, która prowadzi przez rezerwat przyrody.
Drzewo rośnie na lewym brzegu Mieni, dopływu Świdra, w obrębie rezerwatu „Świder”. Sama nazwa nawiązuje do słynnego Bartka z Zagnańska w województwie świętokrzyskim – tego najbardziej znanego polskiego dębu. Mazowiecki odpowiednik jest młodszy i mniejszy, ale wciąż robi wrażenie.
- imponujący obwód pnia
- malownicza ścieżka wzdłuż rzeki
- rezerwat przyrody „Świder”
- idealne miejsce na rodzinny spacer
- spokojna atmosfera z dala od zgiełku
Czterowiekowy dąb nad Mienią
Bartek Mazowiecki ma około czterystu lat, choć dokładne określenie wieku starych dębów zawsze pozostaje w sferze szacunków. Pień jest masywny, niewysoki, a przy tym skręcony wokół własnej osi – efekt setek lat wzrostu i zmagania się z wiatrami. Pokrywają go liczne mchy i porosty, co dodaje mu charakteru. Na pniu widać długą, szeroką bliznę – prawdopodobnie ślad po uderzeniu pioruna, która zdążyła się już zagoić.
Obwód pnia mierzony na wysokości piersi wynosi około pięćset dziewięćdziesięciu centymetrów, co czyni go jednym z najgrubszych dębów w regionie. Nie jest jednak rekordzistą – na warszawskim Ursynowie rośnie Mieszko, starszy i potężniejszy. Korona Bartka rozciąga się na dwadzieścia sześć i pół metra w jednym kierunku i dwadzieścia metrów w drugim, dając spore pole cienia latem.
Wewnątrz pnia dąb jest prawdopodobnie całkowicie wypróchniały – to naturalne zjawisko u tak starych drzew, które nie przeszkadza im w dalszym życiu.
Jak dojechać do Bartka Mazowieckiego
Dąb znajduje się w Emowie, w gminie Wiązowna w powiecie otwockim, tuż za południowo-wschodnią granicą Warszawy. Najłatwiej dotrzeć tu samochodem – miejscowość leży niedaleko drogi krajowej numer 801. Można zaparkować w okolicy ulicy Sosnowej i dalej pójść pieszo.
Do drzewa prowadzi ścieżka wzdłuż lewego brzegu Mieni, oznaczona czerwonym szlakiem turystycznym biegnącym z Wiązowny do Otwocka. To przyjemna trasa, szczególnie dla rodzin z dziećmi i rowerzystów. Ścieżka jest wąska, miejscami nieco wymagająca, ale spacer zajmuje zaledwie kilkanaście minut od najbliższego punktu dostępu.
Rowerem można dojechać praktycznie pod samo drzewo – ścieżka rowerowa biegnąca wzdłuż Mieni jest popularna wśród lokalnych cyklistów. W weekend bywa tu nieco więcej ludzi, ale nawet wtedy panuje spokój.
Spacer przez rezerwat Świder
Bartek rośnie na terenie objętym rezerwatem przyrody „Świder”, który chroni koryta Mieni i Świdra wraz z otaczającymi je lasami. To fragment Mazowieckiego Parku Krajobrazowego, gdzie dominują sosnowe bory na wydmach oraz łęgowe lasy nad rzekami.
Sama Mienia to niewielka rzeczka, ale w tym miejscu naprawdę urokliwa – wartka, z czystą wodą i naturalnym korytem. Brzegi porośnięte są starymi olchami i wierzbami. Oprócz Bartka w okolicy rosną inne stare dęby, choć żaden nie dorównuje mu rozmiarem. Niektórzy nazywają je żartobliwie „niesfornymi nastolatkami” w porównaniu z czterowiekowym gigantem.
W okolicy znajdują się też pozostałości fortyfikacji z czasów I wojny światowej oraz ufortyfikowany odcinek z 1920 roku – ciekawy dodatek dla miłośników historii wojskowej.
Dla kogo to miejsce
Wizyta u Bartka to dobry pomysł na krótki wypad za miasto dla mieszkańców Warszawy i okolic. Nie wymaga specjalnego przygotowania ani kondycji – dojście jest łatwe, a sam spacer przyjemny o każdej porze roku. Zimą drzewo i okolica wyglądają szczególnie malowniczo, choć latem, według niektórych opinii, bywa tu problem ze śmieciami.
Rodziny z dziećmi znajdą tu okazję do lekcji przyrody na żywo. Dzieci zazwyczaj są pod wrażeniem rozmiarów drzewa – trudno nie być, gdy stoi się przy pniu o obwodzie większym niż rozpiętość ramion kilku osób. Warto zabrać aparat – drzewo jest fotogeniczne, zwłaszcza w kontekście otaczającego lasu i rzeki.
Miłośnicy przyrody docenią różnorodność biologiczną rezerwatu. Mchy i porosty na pniu Bartka to cały ekosystem sam w sobie. Mrówki wydeptały wokół drzewa wyraźne ścieżki – dąb najwyraźniej toleruje ich obecność od dziesiątek lat.
Co jeszcze zobaczyć w okolicy
Spacer do Bartka można połączyć z dłuższą wędrówką doliną Świdra – albo w górę rzeki, albo w dół od ujścia Mieni. Szlaki piesze i rowerowe prowadzą przez zalesione wydmy Mazowieckiego Parku Krajobrazowego, oferując kilka lub kilkanaście kilometrów tras w zależności od ochoty.
W niedalekiej odległości, około trzech kilometrów od Emowa, znajduje się kościół św. Wojciecha w Wiązownie Kościelnej oraz kościół św. Jana Chrzciciela w Józefowie. W Emowie stoi też Zajazd Napoleoński – zabytkowa austeria z pierwszej połowy XIX wieku.
Informacje praktyczne
Dostęp do drzewa jest bezpłatny i możliwy o każdej porze – to pomnik przyrody rosnący w lesie, bez ogrodzeń czy bramek. Warto jednak pamiętać, że to teren rezerwatu, więc obowiązują tu standardowe zasady ochrony przyrody: zakaz śmiecenia, niszczenia roślinności, rozpalania ognisk.
Na wizytę wystarczy zarezerwować godzinę, może półtorej, jeśli chce się spokojnie pospacerować i poobserwować okolicę. Dłużej, jeśli planuje się połączenie z trasą rowerową lub dłuższym spacerem wzdłuż Świdra.
Wstęp: bezpłatny, dostępny całą dobę
Dojazd: samochodem do Emowa (gmina Wiązowna), parking w okolicy ul. Sosnowej, dalej pieszo czerwonym szlakiem wzdłuż Mieni; rowerem bezpośrednio ścieżką nad rzeką
Czas wizyty: 1-1,5 godziny (samo drzewo i krótki spacer), więcej przy połączeniu z dłuższą trasą
Dla kogo: rodziny z dziećmi, rowerzyści, spacerowicze, miłośnicy przyrody
Uwagi: wąska ścieżka nad rzeką, latem może być problem ze śmieciami